Hollanda’da yaşayan gurbetçilerimizin Türkiye’deki miras süreçlerinde en sık duyduğu cümlelerden biri şudur: “Baban o evi ölmeden önce kardeşine satmış, yapacak bir şey yok.”
Gerçekten öyle mi? Eğer babanız veya dedeniz, mal varlığını diğer mirasçılardan kaçırmak için tapuda “satış” gibi gösterip aslında “bağışladıysa”, hukukumuzda buna “Muris Muvazaası” (Mirasçılardan Mal Kaçırma) denir.
Peki, görünürde her şey resmî bir satış gibi dururken, bunun bir oyun olduğunu mahkemede nasıl ispatlarsınız?
- Muris Muvazaası Nedir? (Yargıtay’ın 1974 Kararı)
Hukukumuzda bu davaların temeli, Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu’nun 1.4.1974 tarihli kararına dayanır.
Olay kısaca şudur: Miras bırakan kişi, mirasçısını miras hakkından yoksun bırakmak amacıyla, tapulu taşınmazını aslında bağışladığı halde, tapuda satış yapmış gibi gösterir.
Burada üç unsur vardır:
- Görünürdeki İşlem: Tapuda yapılan resmî satış sözleşmesi (Taraflar bunu ister görünür ama aslında istemezler).
- Gizli İşlem: Tarafların asıl yapmak istedikleri bağışlama (Bu da şekil şartına uyulmadığı için geçersizdir).
- Aldatma Kastı: Mirasçıları aldatmak ve mirastan yoksun bırakmak niyeti.
- Kimler Dava Açabilir? (Saklı Pay Şart mı?)
Bu konuda yanlış bilinen bir doğruyu düzeltelim. Muris muvazaası davasını açmak için “saklı pay sahibi” olmanız gerekmez. Miras hakkı çiğnenen her mirasçı (yasal veya atanmış) bu davayı açabilir.
Ancak şu kişiler bu davayı açamaz:
- Mirası reddedenler (Reddi miras yapanlar).
- Miras hakkından feragat edenler.
- Mirastan çıkarılanlar (Iskat edilenler).
- “Satışın Sahte Olduğunu” Nasıl İspatlayacaksınız?
Bu davanın en kritik noktası burasıdır. Davacı mirasçı olarak siz, yapılan o gizli anlaşmanın (muvazaanın) tarafı olmadığınız için, her türlü delille iddianızı ispatlayabilirsiniz. Sadece yazılı belgeye ihtiyacınız yoktur; tanık, banka kayıtları ve yaşamın olağan akışı en büyük silahınızdır.
Yargıtay, bir satışın “mal kaçırma” olup olmadığını anlamak için şu 5 kritik soruya bakar:
- Alım Gücü Var mıydı? (Mali Güç)
Taşınmazı satın aldığı iddia edilen kişinin (örneğin kardeşinizin), o tarihte o parayı ödeyecek maddi gücü var mıydı?.
Örnek: Henüz öğrenci olan veya geliri düşük olan birinin lüks bir daireyi “satın alması” hayatın olağan akışına aykırıdır.
- Örf ve âdetler (Erkek Çocuğa Mal Verme)
Yargıtay, yöresel örf ve adetleri dikkate alır. Toplumumuzda maalesef kız çocuklarından mal kaçırıp taşınmazları erkek çocuğa devretme eğilimi vardır. Eğer babanız sadece erkek kardeşinize satış yaptıysa, bu güçlü bir muvazaa göstergesidir.
- Satış Bedeli ile Gerçek Değer Arasındaki Fark
Tapuda gösterilen satış bedeli ile evin o tarihteki gerçek değeri arasında uçurum var mı?.
Dikkat: Sadece bedel farkı tek başına muvazaayı kanıtlamaz ama diğer delillerle birleşince (örneğin alıcının parasının olmamasıyla) ispatı kolaylaştırır.
- Aile İçi İlişkiler (Beşeri İlişkiler)
Miras bırakanın, malı devrettiği kişiyle ve diğer mirasçılarla arası nasıldı?. Size kızıp malı diğerine mi verdi? Yoksa bakım borcu karşılığında mı verdi? Bu niyetin tespiti önemlidir.
- Evi Kim Kullanıyor? (Zilyetlik)
Evi “sattıktan” sonra babanız o evde oturmaya devam etti mi? Yoksa alan kişi hemen taşındı mı?. Satışa rağmen babanız oturmaya devam ettiyse ve kira ödemediyse, bu işlemin bağış olduğunun bir göstergesidir.
Sonuç: Hakkınızdan Vazgeçmeyin
Görüldüğü üzere, “tapuda satış yapılmış” denilmesi, miras hakkınızın bittiği anlamına gelmez. Eğer yukarıdaki kriterlere uyan şüpheli bir durum varsa, Muris Muvazaası Hukuksal Nedenine Dayalı Tapu İptal ve Tescil Davası açarak hakkınızı geri alabilirsiniz.
İspat yükü iddia eden taraftadır. Bu nedenle Hollanda’dan dava açmadan önce, Türkiye’deki tanıklarınızı ve mali kayıtları (banka dekontu olup olmadığı vb.) bir avukat aracılığıyla değerlendirmeniz hayati önem taşır.
İletişim bilgileri:
Av. Arb. Esin Çiftçi
Türk Hukuku Projeleri Koordinatörü
+31 (0) 6 28 94 45 79
av.esinciftci@turkhukuku.nl
+31 (0) 88 808 78 88
info@turkhukuku.nl www.turkhukuku.nl
Goudse Rijweg 380, 3031 CK Rotterdam
Zuidermolenweg 23 B, 1069 CE Amsterdam
Volkerakstraat 10, 6826 GM Arnhem —◄◄