OECD’ye göre öğretmenlik ve sağlık çalışanları, AB’de işe alımı en zor meslek grupları arasında yer alıyor. Uzmanlar, bazı mesleklerde iş gücü açığının neden diğerlerine kıyasla daha yüksek olduğunu açıklıyor.
Avrupa genelinde öğretmenlik, sağlık ve bilişim teknolojileri (BT) alanlarındaki işler doldurulması en zor pozisyonlar arasında yer alırken, işverenler genel olarak nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanlar ve yemek hazırlama elemanı bulmakta daha az zorlanıyor. Ancak bu durum ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor. Örneğin Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütüne (OECD) göre İspanya’da yemek hazırlama elemanı açığı oldukça yüksek.
Bu iş gücü açığı, gençlerin iş bulmakta giderek daha fazla zorlandığı bir dönemde yaşanıyor. OECD’nin incelediği ülkelerde genç üniversite mezunları ile çalışma çağındaki genel nüfus arasındaki işsizlik farkının açıldığı belirlendi. Avrupa Merkez Bankası (ECB) da Avro Bölgesi’nde gençlerin iş bulma olanaklarının 2023’ten bu yana zayıfladığına dikkat çekti.
OECD’nin OECD Ülkelerinde Beceri Açıklarının Haritalandırılması başlıklı raporunda incelenen AB ülkelerinde, doldurulması en zor mesleklerin başında ortalama olarak öğretmenlik geliyor. Öğretmenleri sağlık profesyonelleri ile bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) uzmanları takip ediyor. Sağlık teknisyenleri ve bazı hemşirelik personelini kapsayan yardımcı sağlık profesyonelleri ile işletme ve yönetim uzmanları da ilk beş sırada yer alıyor.
Listenin diğer ucunda ise işe alımı en kolay meslek grubu vasıfsız işçiler. Bunları temel işlerde çalışanlar, yemek hazırlama elemanları, satış personeli ve montaj işçileri izliyor.
OECD’nin endeksi, her ülkedeki meslek gruplarını kendi içinde karşılaştırıyor. Pozitif puanlar ilgili meslekte göreceli iş gücü açığına, negatif puanlar ise iş gücü fazlasına işaret ediyor. Bu puanlar, bir meslekteki pozisyonların doldurulmasının aynı ülkedeki diğer mesleklere kıyasla ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Ancak açık pozisyonların veya eksik çalışan sayısının doğrudan ölçüsü değil.
Veriler çoğu ülke için 2024 yılına ait. Norveç, İsviçre, Türkiye ve Birleşik Krallık’ın da aralarında bulunduğu 27 Avrupa ülkesine ilişkin eğilimler, hangi mesleklerin doldurulması en zor veya en kolay beş meslek arasında en sık yer aldığını ortaya koyuyor.
Doldurulması en zor beş meslek
Öğretmenlik, 13 ülkede doldurulması en zor beş meslek arasında yer alıyor. Sağlık profesyonelleri ve BİT uzmanları ise 12’şer ülkede bu listede bulunuyor
Yedi ülkede yöneticiler ilk beş meslek arasında yer alırken, yardımcı sağlık profesyonelleri, kişisel bakım çalışanları ve işletme-yönetim uzmanları altışar ülkede listeye giriyor.
Doldurulması en kolay beş meslek
Nitelik gerektirmeyen işlerde çalışanlar, 14 ülkede doldurulması en kolay beş meslek arasında ilk sırada bulunuyor. Bunları 12 ülkede yemek hazırlama elemanları ve 11 ülkede diğer büro çalışanları izliyor.
Temel işlerde çalışanlar 10 ülkede, montaj işçileri ise sekiz ülkede en kolay işe alınabilen meslekler arasında yer alıyor.
OECD, en yüksek ve en düşük beş puanın ötesinde, meslekleri aynı ülkedeki diğer mesleklere kıyasla doldurulma zorluklarına göre beş kategoriye ayırıyor. Bu sınıflandırma, sağlık, öğretmenlik ve BİT alanlarındaki iş gücü açığının ülkelerin çoğunda görüldüğünü ortaya koyuyor.
Avrupa neden doktor ve hemşire bulmakta zorlanıyor?
Sağlık profesyonelleri 27 ülkenin 23’ünde, yardımcı sağlık profesyonelleri ise 21’inde bulunması zor meslek grupları arasında yer alıyor.
Avrupa Hemşirelik Dernekleri Federasyonu (EFN) temsilcileri Paul De Raeve ve Manuel Ballotta, Euronews Business’a yaptıkları açıklamada, “Avrupa Birliği ve Avrupa’daki sağlık sistemleri, hasta bakımının ön saflarında görev yapan hemşireleri bünyelerinde tutmakta ve yeni hemşireleri işe almakta zorlanıyor. Bu durum, Avrupa genelinde ciddi hemşire açığına yol açıyor.” ifadelerini kullandı.
De Raeve ve Ballotta, hemşire başına düşen hasta sayısının yüksek olmasının, güvenli olmayan çalışma koşullarının ve yaygın ruh sağlığı sorunlarının mesleğin cazibesini azalttığını belirtti.
Düşük ücretler, sınırlı kariyer olanakları, mesleki takdir eksikliği ve sık sık taciz ve şiddete maruz kalmanın da hemşirelik mesleğini daha az tercih edilir hale getiren faktörler arasında bulunduğuna dikkat çekti.
Avrupa Doktorlar Daimi Komitesi (CPME) Başkanı Dr. Ole Johan Bakke, çalışma koşullarının giderek kötüleştiğine dikkat çekti.
Bakke, Euronews Business’a yaptığı açıklamada, “Avrupa genelindeki doktorlardan, sistematik personel eksikliğini telafi etmek için giderek daha uzun saatler çalışmaları ve artan iş yükünü üstlenmeleri bekleniyor. Sağlık çalışanlarına yönelik şiddetin doktorlar arasında giderek daha yaygın hale gelmesi de bu sorunları daha da ağırlaştırıyor,” ifadelerini kullandı.
Bakke, bu baskıların mesleki tükenmişliğe yol açtığını ve doktorluğun ömür boyu sürdürülebilecek bir kariyer olarak cazibesini azalttığını belirtti.
Öğretmen açığının nedeni yalnızca düşük ücretler değil
Öğretmen bulmak 21 ülkede zorlaşıyor. Diğer altı ülkede (Almanya, Yunanistan, İtalya, Norveç, İspanya ve Türkiye) ise OECD, öğretmenlik mesleğini genel olarak arz ve talebin dengede olduğu alanlar arasında sınıflandırıyor.
Avrupa Eğitim İşverenleri Federasyonu Genel Sekreteri Daniel Wisniewski, Euronews Business’a yaptığı açıklamada, “Öğretmen açığı artık yalnızca boş kadroların doldurulması meselesi değil. Giderek daha fazla, öğretmenlik mesleğinin uzun vadede cazibesini ve sürdürülebilirliğini koruyup koruyamayacağıyla ilgili bir sorun haline geliyor,” dedi.
Rekabetçi ücretlerin önemini koruduğunu belirten Wisniewski, okulların dijital araçları kullanmaya başlaması, sınıfları daha kapsayıcı hale getirmesi ve öğrencilerin refahına ilişkin daha fazla sorumluluk üstlenmesiyle öğretmenlerden beklentilerin de arttığını söyledi. Öğretmenlerin idari iş yükünün de giderek ağırlaştığına dikkat çekti.
Öğretmen açığının nedenlerinin ücretlerin çok ötesine geçtiğini vurgulayan Wisniewski, öğretmenlerin çalışma koşulları, mesleki özerklikleri, kariyer gelişimi olanakları ve okul yönetimlerinin niteliğinin de mesleğe yönelme ve meslekte kalma kararlarında en az ücretler kadar önemli olduğunu ifade etti.
Wisniewski, “İnsanların öğretmenlik mesleğine yönelip yönelmeyeceğini ve bu meslekte kalıp kalmayacağını belirleyen unsurlar arasında çalışma koşullarının, mesleki özerkliğin, kariyer gelişimi fırsatlarının ve okul yönetiminin niteliğinin de eşit derecede önemli olduğunu kabul etmeliyiz,” diye konuştu.
Yapay zeka, bilişim sektöründeki iş gücü açığını azaltacak mı?
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) uzmanları ile işletme ve yönetim uzmanlarını bulmak, 18’er ülkede zorlaşıyor.
OECD ekonomisti Isabel Skak Olufsen, dijitalleşmenin BİT uzmanlarına yönelik talebi artırdığını belirtti. Ancak Olufsen, yapay zekadaki (AI) gelişmelerin gelecekte bazı BİT uzmanlarına yönelik talebi azaltabileceğini, bunun özellikle kariyerlerinin başlangıcındaki çalışanları etkileyebileceğini ifade etti.
Düşük vasıf gerektiren ve rutin işler daha kolay dolduruluyor
21 ülkede işçi bulmak kolay olurken, bu grubu 17 ülkede yemek hazırlama elemanları ve 16 ülkede temel işlerde çalışanlar takip ediyor. Satış personeli ve diğer büro çalışanları ise 15’er ülkede işe alımı en kolay meslek grupları arasında yer alıyor.
Bazı ülkelerde Avrupa genelindeki eğilimlerin dışında bir tablo görülüyor
Norveç’te işçi bulmak en zor meslek grubu olarak öne çıkıyor. Oysa incelenen 21 ülkede bu meslek grubuna çalışan bulmak görece kolay. İspanya’da yemek hazırlama elemanları en zor bulunan çalışanlar arasında yer alırken, bu meslek grubu Avrupa’nın büyük bölümünde kolaylıkla doldurulabiliyor. Fransa’da ise temel işlerde çalışanları bulmak en zor meslek olarak öne çıkıyor.
Kuzey ve Batı Avrupa’daki bazı ülkeler, BİT uzmanlarına yönelik talep konusunda genel eğilimden ayrılıyor. OECD, Danimarka, Finlandiya, Almanya, Hollanda, Norveç ve İsveç’te BİT uzmanları açısından iş gücü piyasasını genel olarak dengede değerlendirirken, Avusturya, İsviçre ve Birleşik Krallık’ta bu alanda iş gücü fazlası bulunduğunu belirtiyor.
İş gücü açığı ülkelerin ekonomik yapısına göre değişiyor
OECD ekonomisti Olufsen, Euronews Business’a yaptığı açıklamada, “En fazla iş gücü açığı yaşanan meslekler ülkeden ülkeye çeşitli nedenlerle farklılık gösteriyor. Mesleklere yönelik talep, ülkelerin ekonomik yapısına bağlı,” dedi.
Olufsen, Güney Kore ve Almanya’yı örnek göstererek, bu ülkelerde imalat sektörünün geniş bir yer tutmasının montaj işçileri ve makine operatörleri gibi orta vasıf gerektiren bazı mesleklerdeki iş gücü açığını açıklamaya yardımcı olduğunu belirtti.
Çalışan arzının da ülkeden ülkeye farklılık gösterdiğini kaydeden Olufsen, öğretmenlere ve sağlık çalışanlarına görece yüksek ücret ödeyen ülkelerde bu meslek gruplarındaki iş gücü açığının daha sınırlı olabildiğini ifade etti.
Mesleki eğitim ve becerilerin işveren talepleriyle eşleştirilmesi
Avrupa İşgücü Otoritesi (ELA) Sözcüsü Pia-Johanna Fallström, Euronews Business’a yaptığı açıklamada, “Avrupa’daki iş gücü açıkları giderek geçici olmaktan çıkıp yapısal bir sorun haline geliyor. Demografik değişim, beceri uyumsuzluğu, iş kalitesi ve sınırlı iş gücü hareketliliği bu durumda rol oynuyor,” dedi.
Fallström, Avrupa’nın daha iyi mesleki eğitim olanaklarına, daha iyi çalışma koşulları sunan işlere ve çalışanların becerileriyle işverenlerin ihtiyaçları arasında daha güçlü bir eşleşmeye ihtiyaç duyduğunu belirtti. Ayrıca iş gücü fazlası bulunan ülkelerdeki çalışanların ihtiyaç duyulan bölgelerde iş bulabilmesini sağlayacak adil iş gücü hareketliliğinin önemine dikkat çekti.
Fallström, “ELA’nın analizleri, bir ülkede iş gücü açığı olduğu bildirilen birçok mesleğin başka bir ülkede iş gücü fazlası bulunan meslekler arasında yer alabildiğini gösteriyor,” ifadelerini kullandı.
Euronews