Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımız için miras hukuku, sınırları aşan karmaşık bir bulmacaya dönüşebiliyor. Hollanda’da bir noter huzurunda eşinizle birlikte yaptığınız vasiyetname, Türkiye’deki yazlığınız için geçerli mi? Türk mahkemeleri bu belgeyi tanımazsa ne olur?
Bu yazımızda, konuyu sadece genel hatlarıyla değil; 1961 La Haye Sözleşmesi, Yargıtay’ın yaklaşımı ve “Ortak Vasiyetname” gibi çok özel detaylarla ele alıyoruz.
1- Temel Kural: Uluslararası Sözleşme, Türk Kanunundan Önce Gelir
Yabancı bir ülkede düzenlenen vasiyetnamenin Türkiye’de geçerli olup olmayacağına karar verilirken bakılacak ilk yer Türk Kanunları (MÖHUK) değil, uluslararası bir anlaşmadır.
Anayasamızın 90. maddesi gereği, Türkiye’nin taraf olduğu 1961 Tarihli
Vasiyet Tasarruflarının Biçimine İlişkin La Haye Sözleşmesi, iç hukukumuzdan önce uygulanır. Bu neden önemli? Çünkü bu sözleşme, vasiyetnamenizin “şekil bakımından” geçerli sayılması için size Türk hukukundan çok daha geniş seçenekler sunar.
2- Vasiyetnamenizi Geçerli Kılan “8 Altın Anahtar”
1961 La Haye Sözleşmesi’ne göre, vasiyetnameniz aşağıdaki 8 hukuk sisteminden herhangi birine uygun şekilde yapılmışsa, Türkiye’de şeklen geçerli kabul edilmek zorundadır:
- Vasiyetnamenin yapıldığı yer hukuku (Örn: Hollanda’da yapıldıysa Hollanda hukuku).
- Vasiyetçinin vasiyet anındaki vatandaşı olduğu ülkenin hukuku.
- Vasiyetçinin ölüm anındaki vatandaşı olduğu ülkenin hukuku.
- Vasiyetçinin vasiyet anındaki ikametgahının bulunduğu yer hukuku.
- Vasiyetçinin ölüm anındaki ikametgahının bulunduğu yer hukuku.
- Vasiyetçinin vasiyet anındaki mutad meskeninin (sürekli yaşadığı yer) hukuku.
- Vasiyetçinin ölüm anındaki mutad meskeninin hukuku.
- Gayrimenkul söz konusu ise, gayrimenkulün bulunduğu yer hukuku.
Özetle: Hollanda vatandaşı olmasanız bile, Hollanda’da yaşıyorsanız ve oranın yasalarına uygun bir vasiyetname yaptıysanız, Türkiye bunu kabul etmek zorundadır.
3- Avrupa’da Yaşayan Çiftlerin Büyük Sorunu: “Ortak Vasiyetnameler”
Avrupa hukuklarında (özellikle Almanya ve Hollanda gibi) eşlerin tek bir belge üzerinde birbirlerini mirasçı atadıkları “Ortak Vasiyetname” (Joint Will / Berliner Testament) oldukça yaygındır. Ancak Türk Medeni Kanunu’na göre ortak vasiyetname düzenlemek kural olarak mümkün değildir ve geçersiz sayılır.
Peki, Hollanda’da yaptığınız ortak vasiyetname Türkiye’de ne olacak?
İşte burada “La Haye Sözleşmesi” devreye girer. Sözleşmenin 4. maddesi, iki veya daha fazla kişinin tek bir belgede yaptığı vasiyetnameleri de koruma altına almıştır.
- Hukuki Durum: Eğer vasiyetnameyi yaptığınız ülke (örneğin Hollanda) hukuku ortak vasiyetnameye izin veriyorsa, Türk hukuku yasaklasa bile Türkiye bu vasiyetnameyi “şekil yönünden” geçerli saymalıdır.
- Risk Uyarısı: Ne yazık ki bazı Türk mahkemeleri ve Yargıtay kararları, uluslararası sözleşmeyi göz ardı ederek bu tür vasiyetnameleri “Türk hukukuna aykırı” diyerek iptal edebilmektedir. Bu nedenle ortak vasiyetname düzenlerken mutlaka Türkiye’deki riskleri bilen bir uzmana danışılmalıdır.
4- Yargıtay’ın Tutumu ve Yapılan Hatalar
Yargıtay bazı kararlarında La Haye Sözleşmesi’ni uygulamayı unutmakta ve doğrudan Türk hukukunu uygulayarak geçerli olabilecek vasiyetnameleri geçersiz sayabilmektedir.
Örneğin; Amerika’da veya Almanya’da o ülkenin hukukuna uygun yapılmış bir vasiyetnameyi, “Türk hukukundaki gibi iki şahit yok” veya “Memur imzası eksik” diyerek iptal edebilmektedir. Oysa sözleşme gereği, yapıldığı ülke hukukuna uygunsa geçerli sayılmalıdır. Bu noktada haklılığınızı ispat etmek için iyi bir hukuki temsil hayati önem taşır.
5- “Sözlü Vasiyet” Tuzağına Düşmeyin
Türkiye, sözleşmeye koyduğu bir çekince ile; olağanüstü haller (savaş, ağır hastalık vb.) dışında yapılan sözlü vasiyetnameleri tanımama hakkını saklı tutmuştur. Bu nedenle vasiyetnamenizi mutlaka yazılı ve resmi (noter huzurunda) yapmaya özen gösterin.
6- İşlemin Olmazsa Olmazı: “Apostil Şerhi”
Vasiyetnameniz şekil olarak geçerli olsa bile, Türk makamlarının (Tapu, Mahkeme) bu belgenin “gerçek” olduğuna inanması gerekir.
- Apostil Nedir? Belgedeki imzanın ve mührün gerçekliğini doğrulayan uluslararası bir onaydır.
- Nasıl Alınır? Vasiyetnameyi düzenlediğiniz ülkedeki yetkili makamdan (Valilik veya Adliye) alınır.
- Neden Şarttır? Apostil olmazsa, belgeniz Türkiye’de “resmî belge” vasfı taşımaz ve konsolosluk onayı gibi çok daha uzun prosedürlere takılırsınız.
Gurbetçi Vatandaş Ne Yapmalı?
- Yerel Hukuka Uyun: Yaşadığınız ülkenin (Hollanda, Almanya vb.) noterinde, o ülkenin kurallarına tam uygun bir vasiyetname hazırlatın. La Haye Sözleşmesi sizi korur.
- Ortak Vasiyetten Kaçınmaya Çalışın: Mümkünse eşinizle tek bir kağıtta (ortak) değil, ayrı ayrı vasiyetname düzenleyin. Bu, Türk mahkemelerindeki olası “ortak vasiyet geçersizdir” riskini ortadan kaldırır.
- Apostil Alın: Vasiyetnamenize mutlaka Apostil şerhi vurdurun.
- Taşınmazlar İçin Türk Hukuku: Unutmayın, vasiyetnameniz şeklen geçerli olsa bile, Türkiye’deki gayrimenkulün kimlere ne oranda kalacağı (saklı paylar) konusunda Türk hukuku (Mirasın Esası) uygulanacaktır.
İletişim bilgileri:
Av. Arb. Esin Çiftçi
Türk Hukuku Projeleri Koordinatörü
+31 (0) 6 28 94 45 79
av.esinciftci@turkhukuku.nl
+31 (0) 88 808 78 88
info@turkhukuku.nl www.turkhukuku.nl
Goudse Rijweg 380, 3031 CK Rotterdam
Zuidermolenweg 23 B, 1069 CE Amsterdam
Volkerakstraat 10, 6826 GM Arnhem Esin Çiftçi —◄◄