ENSCHEDE – Hollanda’nın Enschede kentinde 17 yıldır devam eden tartışmaların ardından büyük bir Türk camisinin inşaatına 18 Aralık’ta başlanacak. 625 kişinin ibadet edebileceği cami kompleksi, dini bayramlarda ise yaklaşık 1.500 ziyaretçiyi ağırlayabilecek. Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı olacak cami, siyasi tartışmaları da beraberinde getirdi. Özgürlük Partisi (PVV) lideri Geert Wilders ile milletvekili Maikel Boon, inşaatın engellenmesi amacıyla son anda parlamentoya önerge sundu.

İki cami tek çatı altında birleşecek

Yeni cami, Enschede şehir merkezinin güneyinde, Kuipersdijk ile Wethouder Beversstraat caddelerinin kesiştiği noktada inşa edilecek. Proje kapsamında kentte bulunan iki eski Türk camisinin tek bir kompleks altında birleştirilmesi planlanıyor.

Türk Kültür Merkezi adı verilecek kompleks, yalnızca bir ibadet yeri olmayacak. Cami yönetiminin internet sitesinde yer alan bilgilere göre binada derslikler, kütüphane, toplantı salonları ve kadınlara özel ayrı bir bölüm bulunacak. Ayrıca kompleks bünyesinde bir mağaza ve yiyecek-içecek hizmeti sunan bir işletme de açılacak.

Diyanet bağlantısı yeniden tartışma konusu

Yeni cami, Diyanet İşleri Başkanlığının Hollanda’daki temsilcisi olan Hollanda İslam Vakfı’na (ISN) bağlı olacak. ISN, Hollanda genelinde 150’den fazla camiyi bünyesinde barındırıyor. Vakıf, camilere imam temini, dini rehberlik, eğitim programları ve idari denetim gibi hizmetler sunuyor.

Türkiye’de devlet teşkilatı içerisinde yer alan Diyanet İşleri Başkanlığı, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan yönetimindeki devlet yapısına bağlı bir kurum. Hollanda hükümeti de daha önce Diyanet’in dini ve toplumsal alanda Türk hükümetinin politikalarını yansıtan faaliyetlerde bulunduğunu kabul etmişti.

Buna karşılık ISN, Hollanda’da bağımsız bir dini vakıf olarak faaliyet gösterdiğini vurguluyor. Dolayısıyla Diyanet’e bağlı olması, Türkiye hükümetinin Enschede’deki cami inşaatını doğrudan yönettiği anlamına gelmiyor.

Ancak PVV, bu bağlantıyı Hollanda’da yabancı siyasi etkinin bir örneği olarak değerlendiriyor. Geert Wilders ve Maikel Boon, 16 Kasım’da parlamentoya sundukları önergede hükümetten cami inşaatını durdurmasını istedi. PVV’ye göre Diyanet, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın etkisi altında bulunuyor ve bu siyasi etkinin Hollanda’da yeri olmamalı.

Önerge henüz oylanmadı.

İki dikkat çekici minareye sahip modern tasarım

Caminin mimari projesi, ENA Mimarlık Bürosu’ndan mimar Erdal Önder tarafından hazırlandı. Önder, 2016 yılında düzenlenen proje yarışmasını kazanmıştı.

Geleneksel cami mimarisinden farklı bir anlayışla tasarlanan yapı; dalgalı kubbesi, geniş cam cepheleri ve yarım ay biçimindeki minaresiyle dikkat çekiyor. Türk toplumunun talebi üzerine projeye daha sonra ikinci, düz bir minare de eklendi.

Binada ayrıca İslami motifler ve Arap hat sanatıyla yazılmış Allah lafzı yer alacak.

Mimar Erdal Önder, Trouw gazetesine yaptığı açıklamada modern tasarımı bilinçli olarak tercih ettiğini belirterek, “Bu tasarımla caminin geleneksel biçimde, dış dünyaya kapalı bir yapı olması gerektiği düşüncesini kırmak istedim. Bu nedenle şeffaf bir görünüm tercih ettim” dedi.

Önder, yapının kentle bütünleşmesini istediğini belirterek, “Bu, Enschede halkının gurur duyabileceği bir bina olacak” ifadelerini kullandı.

Trafik ve park sorunu nedeniyle 17 yıl süren mücadele

Projenin geçmişi 2009 yılına kadar uzanıyor. İlk planların gündeme gelmesinin ardından çevrede yaşayanlar, başlangıçta ezan sesine ilişkin kaygılarını dile getirdi. Daha sonraki süreçte ise trafik yoğunluğu ve otopark yetersizliği temel itiraz konuları hâline geldi.

Belediye meclisi 2016 yılında projeye onay verdi. Ancak bu kararın ardından çeşitli hukuki süreçler başladı. Danıştay, trafik üzerindeki etkilerin yeterince araştırılmadığı gerekçesiyle daha önce kabul edilen imar planını iptal etti. Sonraki girişim de hukuki engeller nedeniyle sonuçsuz kaldı.

Belediye meclisi 2020 yılının sonunda projeyi yeniden reddetti. Ocak 2022’de ise düzenlenmiş yeni imar planı kabul edildi. 11 Ekim 2023 tarihinde Danıştay’ın son itirazları da reddetmesiyle cami projesinin önündeki imar engelleri kaldırıldı.

Hukuki mücadelelerin yanı sıra protestolar da yaşandı. İslam karşıtı Pegida hareketi, daha önce inşaat alanını, haberlerde domuz kanı olduğu belirtilen bir sıvıyla kirletti.

12 saatte 1,6 milyon avro bağış toplandı

Enschede Belediyesi, 28 Ağustos 2026 tarihinde proje için gerekli çevre ve yapı iznini verdi. Cami yönetimi, henüz sonuçlanmamış bir itiraz bulunduğunu ancak bunun planlanan inşaat başlangıcını engellemediğini belirtiyor.

Cami Derneği Başkanı Gökhan Çelik, uzun yıllardır beklenen bu günün topluluk için büyük anlam taşıdığını söyledi.

Çelik, RTV Oost’a yaptığı açıklamada, “Üç nesil bu mutluluğu yaşıyor. Bu proje dedelerimizin hayallerinde yaşadı, babalarımız bunun için harekete geçti. Şimdi ise gerçekleştirme sırası bize geldi” dedi.

Türk toplumu, Kasım 2025’te düzenlenen büyük bağış kampanyasında yalnızca 12 saat içerisinde yaklaşık 1,6 milyon avro toplandığını açıkladı. İnşaatın toplam maliyeti ise henüz belli değil. Çelik, bu konuda müteahhitlerle görüşmelerin sürdüğünü ifade etti.

İnşaat takvimine göre binanın iki yıl içerisinde dış etkenlere karşı tamamen kapalı ve korunaklı hâle getirilmesi hedefleniyor. Ardından iç düzenleme ve tamamlayıcı çalışmalar yapılacak. Caminin kesin açılış tarihi henüz açıklanmadı.

18 Aralık’ta düzenlenecek resmi temel atma törenine Enschede Belediye Başkanı Roelof Bleker’in de katılması bekleniyor.

Cami yönetimi açısından bu tören, 17 yıldır süren mücadelenin sona ermesi anlamına geliyor. Ancak PVV’nin parlamentoya sunduğu son önerge, Enschede’deki Türk camisi etrafındaki siyasi tartışmaların henüz bitmediğini gösteriyor.

Nieuwrecht