Hollanda’da zengin ve daha az varlıklı insanlar arasındaki fark giderek büyümeye devam ediyor ve vergi sistemi bu gelişmeyi azaltmıyor. Hatta bazen farkların daha da büyümesine yol açıyor. Bu uyarı, Hollanda Merkezi Planlama Bürosu (CPB) tarafından hükümete yapıldı.
“Kağıt üzerinde Hollanda’daki vergiler artan oranlı görünse de, uygulamada en yüksek gelir grubundakiler, onların hemen altındaki gruba göre oransal olarak daha az vergi ödüyor,” diye yazıyor bağımsız araştırma kurumu. Planlama bürosu ayrıca ülkedeki politikaların nasıl geliştirilebileceğini de inceliyor.
Bugün bu konuda bir rapor yayımlandı. Raporun başlığı şöyle: “En yüksek ağaçlar daha az rüzgâr alır: Gelirler ve servetler üzerindeki vergi yükü.”
CPB’ye göre haneler arasındaki farklar çeşitli şekillerde büyüyor. Toplam gelirin giderek daha büyük bir kısmı en zengin yüzde 1’lik kesime gidiyor. Ayrıca servet farkları da belirli gruplar arasında artıyor; örneğin ev sahipleri ile kiracılar arasında ve büyük hissedar-yönetici konumundaki kişiler ile diğer çalışanlar arasında.
Rapora katkı sunan yazarlardan Arjan Lejour, “Şirket kârları ve yatırımlardan elde edilen gelirler son on yıllarda çalışanların ve memurların maaşlarına kıyasla çok daha olumlu gelişti,” diyor.
En Yüksek Gelire Sahip Yüzde 0,01
Rapora göre, 2011 ile 2019 yılları arasında en çok kazanan kişiler, düşük ve orta gelirli insanlara kıyasla daha fazla gelir artışı yaşadı. Gelir ne kadar yüksekse, artış da o kadar fazla oldu.
En yüksek gelir grubundaki yüzde 0,01’lik kesim için reel gelir artışı yüzde 70 oldu. Reel gelir, enflasyona göre düzeltildikten sonra bir kişinin geliriyle gerçekte ne kadar satın alma yapabildiğini ifade eder. Aynı dönemde nüfusun en düşük gelirli yüzde 99’unun reel gelirleri ortalama yalnızca yüzde 4 ila 8 arasında arttı.
2019 yılında en zengin yüzde 1’in ortalama geliri yaklaşık 600 bin avroydu. En üst yüzde 0,01’lik kesimde ise bu rakam 13 milyon avroyu aşıyordu.
Fırsat Eşitliği
CPB, bunun fırsat eşitliği üzerinde etkili olabileceği konusunda uyarıyor. Kimin çocuğu olduğunuz ve hangi koşullarda büyüdüğünüz, hayattaki fırsatlarınızı giderek daha fazla belirlemeye başlıyor.
Lejour, “Eğer bir hane gelir ihtiyacı nedeniyle erken yaşta çalışmaya başlamak zorunda kalırsanız ve eğitim alamazsanız, ileride ekonomiye katkınızın daha düşük olma ihtimali yüksektir,” diyor.
Planlama bürosuna göre bu durum sonunda yeteneklerin yeterince değerlendirilememesine yol açıyor ve bu da toplum için olumsuz sonuçlar doğuruyor.
Vergi Sistemi
CPB’ye göre vergi sistemindeki değişiklikler, farkların azaltılmasına ve toplumun daha adil hale gelmesine yardımcı olabilir.
Lejour, “Şu anda vergi sistemi, eşitsizliklerin kolayca büyümesine izin verecek şekilde düzenlenmiş durumda,” diyor. “Çeşitli servet ve gelir türleri sınırlı veya eşit olmayan biçimde vergilendiriliyor. Ya da bazı istisnalar bulunuyor.”
CPB’ye göre örneğin miras ve bağış vergilerinin artırılması eşitsizlikleri azaltabilir. Ayrıca bu vergilere yönelik muafiyetler de azaltılabilir.
Bunun yanında vergi oranları da yeniden düzenlenebilir. Lejour, “Bunlar Vergi Dairesi için büyük sorunlara yol açmayacak, nispeten basit düzenlemelerdir,” diyor.
Ev Sahipleri ve Emekliler
CPB ayrıca orta sınıfın bazı kesimlerinin, ev sahipleri ve emeklilere avantaj sağlayan çeşitli düzenlemeler sayesinde görece az vergi ödediğini belirtiyor.
Brüt gelirleri yaklaşık aynı olmasına rağmen bazı gruplar diğerlerinden daha fazla vergi ödüyor. Raporda, “Bunun ekonomik gerekçesi çoğu zaman bulunmuyor,” deniliyor.