Maaike Keesen zaman zaman UWV’den bir mektup alıyor. NOS’un gördüğü mektuplardan birinde, “WIA ödeneğinizin hesaplanmasında hata yapmış olabiliriz” ifadesi yer alıyor. Aradan yaklaşık bir yıl geçmesine rağmen Keesen hâlâ bunun kendisi açısından ne anlama geldiğini bilmiyor. Üstelik bu durumda olan tek kişi o değil.
UWV bugün büyük çaplı bir çalışmayı başlatıyor. Bu çalışma, WIA kapsamında kendilerine eksik ödeme yapılan binlerce kişinin mağduriyetinin giderilmesini amaçlıyor. WIA, hastalık nedeniyle artık çalışamayan kişilere yönelik bir sosyal yardım sistemi.
Daha önce insan kaynakları alanında öğretmenlik yapan Keesen, “Bu hikâyenin ortak noktası şu: Arka arkaya gelen can sıkıcı sürprizler” diyor.
Keesen, aylık yaklaşık 200 avro eksik ödeme aldığını tahmin ediyor. Birkaç yıl önce meme kanserine yakalanan Keesen, tedavi ve yaşadığı ağır yan etkiler nedeniyle sonunda çalışamaz duruma geldi.
“Hasta olduğunuzda zaten herhangi bir ödenek alıp alamayacağınız konusunda endişeleniyorsunuz. Daha sonra bana ödeneğin doğru hesaplanmadığı söylendi. Ancak fazla mı, eksik mi ödeme aldığımı bilmiyordum” diyor.
Yaşadıklarını anlatmak istemesinin nedenini ise şöyle açıklıyor:
“Bunun ne kadar büyük bir huzursuzluğa yol açtığını göstermek istiyorum. UWV ile yaptığım ilk telefon görüşmesinden sonra titreyerek oturuyordum. Bu belirsizliğin sürekli devam etmesi büyük bir stres yaratıyor.”
Hem eksik hem fazla ödeme
Hollanda Sayıştayı’nın (Algemene Rekenkamer) verilerine göre, 2020-2024 yılları arasında en az 16 bin kişi olması gerekenden daha düşük WIA ödeneği aldı.
Bazı durumlarda eksik ödeme küçük miktarlarda kalırken, bazı kişilerde fark 25 bin avroya kadar çıkıyor.
Bunun yanı sıra, en az 12 bin kişiye ise olması gerekenden fazla ödeme yapıldığı belirtiliyor.
UWV’ye göre hataların temel nedeni, WIA ödeneğinin hesaplanmasının son derece karmaşık olması. Ödeneğin doğru miktarını hesaplamak oldukça zor olabiliyor.
Örneğin bir kişi tatil ödeneği hakkı kazanmış ancak bu para henüz hesabına yatırılmamışsa, ödenek miktarı bazı durumlarda yanlış hesaplanabiliyor. Aynı durum, kişisel tercih bütçesi (individueel keuzebudget) bulunan çalışanlar için de geçerli olabiliyor.
Bu nedenle UWV çalışanları 52 bin dosyayı yeniden hesaplıyor.
Hataların nedeni koronavirüs dönemindeki evden çalışma
Hollanda Sayıştayı, hataların büyük bölümünün koronavirüs salgını döneminde yaygınlaşan evden çalışma uygulamasından kaynaklandığını tespit etti.
UWV çalışanları arasında birbirlerine yardım etme ve danışma imkânının azalması nedeniyle normalden çok daha fazla hata yapıldığı belirtildi.
Fazla ödemeler geri istenmeyecek
Bu, vatandaşların hak ettikleri ödemelerin geniş çapta yanlış yapılmasıyla ilgili ilk olay değil. Yaşananlar, on binlerce kişinin haksız yere dolandırıcılıkla suçlandığı çocuk bakım yardımı skandalını (toeslagenschandaal) hatırlatıyor.
Hükümet, bu olayın yeniden büyük bir skandala dönüşmesini önlemek istiyor. Bu nedenle fazla ödeme alan kişilerin bu parayı geri ödememesi kararlaştırıldı.
Philippe Penders de kendi hesaplamalarına göre yaklaşık 7.500 avro fazla ödeme aldı. Parayı elinde tutmasına izin verilmesinin kendisi açısından çelişkili bir his olduğunu söylüyor.
“Bir yandan bu parayı tutabiliyor olmak garip geliyor. Diğer yandan o para bende zaten yok. Yıllardır eskisi kadar çalışamıyorum ve bir ödenekle geçiniyorum.”
Penders, yaşadığı belirsizliğin sona ermesinin yaklaşık bir yıl sürdüğünü ve sonunda parayı geri ödemek zorunda olmadığını öğrendiğini söylüyor:
“Bu büyük bir rahatlamaydı. O zamana kadar bütün harcamalarımı asgari düzeye indirmiştim.”
Çok sayıda hesaplama ve kontrol
Bu süreçte Penders, WIA ödeneklerinin hesaplanması konusunda adeta uzman haline geldi. Amstelveen’deki evinin mutfak masasından, başkalarının ödeneklerini kontrol etmek üzere küçük bir iş kurdu.
Kendi ifadesine göre şimdiye kadar yaklaşık 150 kişinin ödeneğini yeniden hesapladı. Bunlar arasında Maaike Keesen’in ödeneği de bulunuyor.
Bu hikâyede UWV genellikle sorunun sorumlusu olarak görülüyor. Ancak Penders bunun tamamen adil olmadığını düşünüyor.
“İşverenlerin çok fazla bilgi sağlaması gerekiyor. Örneğin bir kişinin izin kullanıp kullanmadığı gibi bilgiler. Benim gördüğüm kadarıyla büyük çaplı hatalar burada yapılıyor. Böyle bir durumda UWV de doğru hesaplama yapamaz.”
100 milyon avroluk bütçe
Başbakan Jetten liderliğindeki hükümet, WIA sistemini değiştirmek istiyor. Bunun nedenlerinden biri de sistemin son derece karmaşık olması.
Hollanda Sayıştayı, sıradan vatandaşların kendilerine doğru miktarda ödeme yapılıp yapılmadığını kendi başlarına kontrol etmelerinin mümkün olmadığı sonucuna vardı.
Sayıştay ayrıca, “UWV çalışanları bile daha fazla hata yaptıklarını fark etmiyor” değerlendirmesinde bulundu.
UWV’ye göre mağdur olan herkesin ödemelerini alması 2027 yılı sonuna kadar sürecek. Bu amaçla 100 milyon avroluk bir bütçe ayrıldı.
Sayıştay’ın eleştirileri, UWV’nin evden çalışma konusunda daha sıkı bir politika uygulamasına ise yol açmadı.
Bir UWV sözcüsü, “Hedefimiz, çalışanların genel olarak haftada iki gün ofiste çalışmasıdır” dedi.
Ekonomi Editörü: Charlotte Boström
NOS. NL