Hollanda’da 23 Şubat’ta yeni hükûmet göreve başladı.
Yeni bakanlar kurulunda sadece isim değişikliği değil, arkasındaki bütçede ve önceliklerde de siyasi bir yön değişimi anlamına geliyor.
Hollanda’da genç bir başbakan, artan savunma harcamaları ve sosyal alanda daralma.
Savunmaya ekstra harcamalar ve kemer sıkma politikaları artık siyasetin merkezinde.
15 maddede yeni dönemin “en”leri şöyle:
1- En genç başbakan
Rob Jetten göreve geldi. Yaşı 38.
Bu dönemin en genç liderlerinden biri. Hollanda’da daha önce başbakanlık yaşı genelde 45 yaşın üzerinde olmuş. Siyasette kuşak değişimi artık en üst makamda.
2- En dikkat çeken toplumsal ilk
Hollanda 2001’de eşcinsel evliliği dünyada ilk defa yasallaştırmıştı.
Aradan 25 yıl sonra ilk kez eşcinsel kimliği açık bir başbakan göreve geldi. Bu, toplumdaki değişimin artık siyasi liderlik düzeyine taşındığını gösteriyor.
3- En büyük savunma artışı
Savunma harcamaları yaklaşık %2’den %3,5’e çıkarılıyor.
Bütçe yaklaşık 20 milyar €’dan 35 milyar €’ya yükseliyor.
Ek artış yaklaşık 15 milyar €.
Karşılaştırma yaparsak:
Hollanda’da yaklaşık 1 milyon kişi yoksulluk sınırına yakın yaşıyor.
15 milyar € ile 500.000 düşük gelirli hanenin yıllık gelir seviyesi ciddi biçimde yukarı çekilebilir.
4- En tartışmalı yeni katkı: özgürlük katkısı
“Freedom contribution” yani özgürlük katkısı.
Modern bir isim. Ama özeti basit.
Savunma giderleri için artık her haneden katkı istenecek.
Yaklaşık 5 milyar € toplanması hedefleniyor. Senin, benim cebimden.
Mesaj açık ve net: “Özgürlük bedava değil.”
Gelir vergisine ek oran, kurumlar vergisine ek pay.
Savunma artık uzaktan bir başlık değil, doğrudan hane bütçesi konusu.
5- En belirgin öncelik değişimi
Son yıllarda iklim ve sosyal politikalar öndeydi.
2026 programında savunma ilk sıraya yerleşiyor.
Savunma artışı ≈ 15 milyar €
Eğitim artışı ≈ 1,5 milyar €
Rakamlar önceliği gösteriyor.
6- En sert işsizlik maaşı düzenlemesi
WW-uitkering (işsizlik maaşı)
15 yıl önce Hollanda’da sosyal haklar sistemi daha cömertti.
Her çalışılan yıla karşılık 1 yıl işsizlik maaşı hakkı oluşabiliyordu.
Bugün durum farklı. Maksimum 1 yıl. 24 aydan 12 aya indirilmek isteniyor.
Yıllık yaklaşık 600–800 milyon € tasarruf hedefleniyor.
Sendikalar için sıcak bir yaz olacak. Grev yeleklerini çıkardılar bile.
7- En yüksek sağlık katılım payı
Eigen risico (zorunlu sağlık katkı payı) 385 €’dan 460 €’ya çıkarılmak isteniyor.
Yaklaşık %19 artış.
13 milyondan fazla sigortalı düşünüldüğünde yüz milyonlarca € ek yük demek.
8- En dikkat çeken eğitim yatırımı
Eğitim yatırımı neden dikkat çekiyor?
Çünkü önceki dönemde kesinti planları vardı.
Şimdi 1,5 milyar € ek kaynak ayrılıyor.
Bu da öğretmen açığı, teknik eğitim ve üniversite araştırmaları için önemli.
Yine de savunma artışıyla kıyaslandığında ölçek farkı büyük.
9- En kırılgan meclis dengesi
150 sandalyede hükümetin 66 sandalyesi var.
Çoğunluk için 76 gerekiyor.
Her yasa bir pazarlık demek. Sıkıntı, kafa ağrısı demek.
10- En iddialı konut hedefi
Yıllık 100.000 konut üretim hedefi.
Son yıllarda üretim 70–80 bin civarındaydı.
Konut açığı yaklaşık 400 bin. Hedef büyük.
Bakalım sonuç ne olacak. Son hükümetler benzer sözler verdi ama hedefleri tutturamadı.
11- En net NATO desteği
NATO minimum %2 isterken,
Hollanda %3,5’i hedefliyor.
Bu sadece dayanışma değil. Sınıfının en ilgi çekeni olma kararı.
12- En kapsamlı vergi düzenlemesi
Gelir vergisi dilimleri yeniden ayarlanıyor.
Mortgage faiz indirimi (hypotheekrenteaftrek) korunuyor.
Bu uygulama yıllık yaklaşık 14 milyar € vergi avantajı sağlıyor.
13- En güvenlik ağırlıklı siyasi dil
Koalisyon program metninde güvenlik ve özgürlük vurgusu belirgin biçimde artmış durumda.
14- En büyük bütçe gerilimi
Bir tarafta:
- 15 milyar € savunma artışı
- 5 milyar € özgürlük katkısı
Diğer tarafta:
- İşsizlik süresinin kısalması
- Sağlık katkı payı artışı
Bu tablo Hollanda’da büyük tartışmalar doğuracak.
15- En açık soru
Azınlık hükümeti.
Artan savunma bütçesi.
Daralan sosyal haklar.
Bu denge dört yıl boyunca sürdürülebilir mi?
İşin özü
Genç bir başbakanla başlayan dönem, refah ağırlıklı bir programla başlamadı.
Savunma büyüyor.
Sosyal haklar daralıyor.
Vatandaştan daha fazla katkı isteniyor.
Bu yön değişimi toplumdan ne kadar destek görecek?
Sence?
Göreceğiz…
Tenkit ve Yorumlar İçin:
o.o.elmaci@gmail.com
O. Osman Elmacı —◄◄