Vergi planı, Temsilciler Meclisi’nden 76’ya karşı 74 oyla geçti. DENK’in üç oyu, çoğunluğun oluşmasında belirleyici oldu.

Denk lideri Van Baarle, çalışanların ay sonunda elinde daha fazla para kalması için destek verdiklerini anlatıyor. Temsilin, geçim hesabındaki karşılığı da böylece görünür oluyor.

Yıllar önce DENK’e açıkça destek veren bir gazeteci olarak, bugün de aynı soruyu soruyorum: Bir partinin ağırlığını yalnız sandalye sayısıyla mı ölçeceğiz?

VVD’nin öfkesi, koalisyonun kırılganlığını yeniden ortaya çıkardı. Daha önceki “Bu koalisyon çok yakında düşer” değerlendirmem de yerinde duruyor; siyasetin takvimi ise kendi bildiğini okuyor.      

İlhan KARAÇAY yazdı:

Değerli Okurlarım,

Siyasette bazen üç sandalye, uzun uzun kurulmuş hesapların tam ortasına yerleşir. DENK’in son vergi oylamasındaki rolü, bunun somut bir örneği oldu. Üç milletvekilli bir parti, hükümetin ihtiyaç duyduğu çoğunlukta belirleyici yer tuttu. Bu tabloya bakıp, hâlâ “Bunlardan ne olur?” diye soranlara, cevabı bu defa Meclis’in oy sayıları veriyor.

ÜÇ OYUN DEĞİŞTİRDİĞİ HESAP

Bildiğiniz gibi, İşçi Partisi ile Yeşil Sol’un birleşmesinden doğan PRO ile, Avrupa Birliği bütünleşmesini savunan Volt, hükümetin 2027 Vergi Planı’nda değişiklik yapılması için ortak bir öneri sundu. Koalisyonun en büyük ortağı D66 ile Hıristiyan Demokratlar Birliği CDA, görüşmeler sonucunda bu önerinin değiştirilmiş biçimi üzerinde uzlaşırken, Dilan Yeşilgöz liderliğindeki VVD sert biçimde karşı çıkıyordu.

Önerinin temelinde, vergi yükünün bir bölümünü çalışanların omuzlarından alıp, büyük servetlerden elde edilen kazançlara kaydırmak vardı.

Kamuoyunda “milyonerler vergisi” diye anılan düzenlemeyle, varlıklı kesimlerden daha fazla katkı alınması, buna karşılık çalışanların gelir vergisinin hafifletilmesi amaçlanıyordu. Varılan uzlaşma, servet sahiplerinden yaklaşık bir milyar euro daha fazla vergi alınmasını ve gelir vergisinde aynı tutarda indirim yapılmasını öngörüyordu.

VVD ise bu değişikliğin, girişimcilere ve yatırım ortamına zarar vereceğini savunuyor, koalisyon anlaşmasına aykırı olduğunu söylüyordu.

Böylece aynı hükümetin ortakları, vergi yükünün nasıl paylaşılacağı konusunda karşı karşıya geldi. Bir tarafta D66 ile CDA, diğer tarafta VVD vardı. Ortakların aynı kabine masasında oturması, Meclis’te aynı yönde oy kullanacakları anlamına gelmiyordu.

12 Kasım’da, 2027 Vergi Planı için yapılan son oylamada 76 milletvekili kabul, 74 milletvekili ret oyu verdi. DENK, kabul oyu kullanan partiler arasındaydı. Üç milletvekili karşı oy kullansaydı, aynı katılımla tablo 73 kabul, 77 ret olacaktı. Üçü de çekimser kalsaydı, 73 kabul oyuna karşı 74 ret oyu bulunacaktı. Yani bu oylamada DENK’in desteği, gerçekten belirleyiciydi.

Bu başarıda, planı destekleyen diğer partilerin de payı var elbette. DENK’in farkı ise, üç milletvekiliyle, kabul ile ret arasındaki dengeyi değiştirebilmesiydi. Küçük görülen bir partinin, büyük bir kararda ne kadar etkili olabileceği böylece ortaya çıktı.

Önemli olan şu: Muhalefette bulunan küçük bir parti, büyük bir mali düzenlemede pazarlık gücüne sahip olabildi. Hükümette bakanı bulunmadan da, insanların hayatını etkileyecek bir kararın alınmasında rol oynayabildi.

Fakat bir ayrıntıyı da yerli yerine koyalım. Plan, Temsilciler Meclisi’nden geçti; henüz bütün yasama süreci tamamlanmış değil. Senato aşaması önümüzde duruyor. Dolayısıyla bugün, kesinleşmiş bütün sonuçların sevincinden önce, Meclis’te ortaya çıkan siyasi ağırlığı konuşuyoruz.

VAN BAARLE NE SÖYLÜYOR

Van Baarle: “Gerçekten tarihî bir gündü.”

Stephan van Baarle, DENK’in sosyal medya hesabında yayımlanan açıklamasında, çalışanların daha az vergi ödeyerek ay sonunda ellerinde daha fazla para tutabilmesine katkı verdiklerini söylüyor. Akaryakıtta yaklaşık 10 euroluk ek artışı önlediklerini de savunuyor. Bu tutarı her litreye veya her aileye uygulanacak sabit bir kazanç gibi okumamak gerekir.

Açıklamada, uçak biletlerinin daha da pahalanmasını önleme iddiası ve faturalarını ödeyemeyen insanlara yardımcı olmak için ileride atılacak adımlar da var.

Van Baarle’nin siyasi mesajı ise açık: DENK’in oyları önem taşıyor, partisi sonucu etkileyebiliyor ve bu etkinin büyümesini istiyor.

Vergi yükünün hafiflemesi, ücretlere zam yapıldığı anlamına gelmiyor. Çalışanın elinde kalacak net tutar, gelirine ve düzenlemelerin bütününe bağlı. Faturasını ödeyemeyenler için ileride atılacağı söylenen adımların da, uygulamada takipçisi olmak gerekiyor.

Benim dikkatimi çeken ise, temsil meselesinin gündelik hayata bağlanması. İnsanların adının doğru söylenmesi, kimliğine saygı duyulması kadar, evine götürdüğü paranın da konuşulması gerekiyor. Van Baarle, bu oylamadaki desteği tam da o geçim hesabı üzerinden anlatıyor.

DENK HANGİ İHTİYAÇTAN DOĞDU

DENK’in hikâyesi, Tunahan Kuzu ve Selçuk Öztürk’ün 2014’te İşçi Partisi grubundan ayrılmasına uzanıyor. İki milletvekili, 9 Şubat 2015’te yeni hareketi tanıttı.

2017 seçimlerinde kazanılan üç sandalye, kuruculara ve Farid Azarkan’a Meclis’te birlikte çalışma imkânı verdi. Bugünkü grubun başında ise Stephan van Baarle bulunuyor.

Kuruluş gerekçesinde, ayrımcılıkla mücadele ve sesini siyasette yeterince duyuramadığını düşünen insanların temsili vardı. Böyle bir oluşumun değerini anlamak için, herkesin bütün görüşlerinde anlaşmasını bekleyemeyiz. Demokratik temsil, farklı hayat tecrübelerinin karar alınan yere taşınmasıyla anlam kazanır.

Bir iş başvurusunda soyadının önüne geçtiğini düşünen genç, okulda çocuğunun eşit fırsat bulmasını isteyen anne, kamu kurumundan adil muamele bekleyen vatandaş, bu tartışmanın içindedir. Bu insanların sorunlarını Meclis gündemine taşıma iddiası, başlı başına ciddi bir siyasi sorumluluktur.

Partinin sosyal ve ekonomik çizgisinde, yoksullukla mücadele, gelir dağılımı ve kamu hizmetleri de yer alıyor. Son vergi oylamasını, bu geçmişin yanına koyunca, DENK’in yalnız kimlik tartışmaları üzerinden okunmasının neden eksik kaldığı daha iyi anlaşılıyor.

Üstelik göçmen kökenli olmak, insanın hep “yabancı” kalması demek değildir. Burada doğmuş, burada çalışmış, burada vatandaş olmuş insanları da konuşuyoruz. DENK’in temsil iddiasını değerlendirirken, eşit yurttaşlık ihtiyacını görmemiz gerekiyor.

GEÇİM MESELESİNİN PASAPORTU YOK

DENK’in göçmen kökenli insanlar bakımından yararını anlatırken, her sorunu yalnız köken üzerinden açıklamak da doğru olmaz. Kira ödeyen, mutfak alışverişi yapan, çocuğunu okutan insanın geçim sıkıntısı, komşusunun kökenine göre değişmez. Aynı düşük ücret, aynı yüksek fatura, farklı ailelerin kapısını çalabilir.

Bu nedenle, çalışanların üzerindeki vergi yükünün hafifletilmesine destek vermek, yalnız bir topluluğu ilgilendiren bir tutum değildir. Böyle bir düzenlemeden şartları uygun olan herkes yararlanabilir. DENK’in bu konuda söz sahibi olması, temsil ettiği seçmenlerin sorunlarını ülkenin ortak gündemine bağlayabildiğini de gösterir.

Nitekim Doğukan Ergin, 10 Kasım’daki vergi görüşmesinde, fiyatları yükselen akaryakıt ve alışveriş üzerindeki vergilerin düşürülmesini istedi. Bu talebin dile getirilmesiyle, bütünüyle kabul edilmiş olması elbette aynı şey değil. Ama DENK’in, geçim sorununu Meclis gündemine hangi somut başlıklarla taşıdığını gösteren bir örnek.

Bir milletvekilinin, ayrımcılığa uğradığını söyleyen insanın derdini dinlemesi önemlidir. Aynı milletvekilinin, vergi düzenlemesinde o insanın cebini düşünmesi de önemlidir. Temsilin kıymeti, bu iki alan arasında bağ kurabildiğinde artar.

Burada sonucu ölçeceğimiz yer, ilerideki uygulama olacaktır. Kim, hangi gelir düzeyinde, ne kadar yararlanacak? Vergi indiriminin yanında başka giderler artacak mı? Faturasını ödeyemeyenler için sözü edilen adımlar atılacak mı? Desteğin hesabını sorabilmek, onu anlamlı kılan demokratik denetimdir.

Benim bu oylamadan çıkardığım ders şu: İnsanların hayatına yarayan bir sonuca katkı verebilmek için, mutlaka büyük bir partinin içinde olmak gerekmiyor. Bazen müzakere edebilen üç milletvekili, seçmenine somut bir siyasi karşılık gösterebiliyor.

BEN DENK İÇİN NEDEN AÇIKÇA YAZDIM

Ben bu konuda rengini bugün belli edenlerden değilim. 11 Mart 2021 tarihli yazımda, açıkça DENK’e oy verilmesini istemiştim. Ayrımcılık karşısında temsilin, çocukların geleceğinin ve sosyal hakların önemini anlatmıştım. Okuyucunun serbest tercihine saygımı belirterek, kendi görüşümü saklamamıştım.

16 Kasım 2023’te de, “Hollanda seçimlerinde benim oyum DENK Partisi’ne” başlığıyla yazdım. Van Baarle’nin haksızlıklar karşısında susmamasını ve Filistin meselesindeki tutumunu değerlendirdim. Kendi siyasi tercihim olduğunu, okuyucumdan gizlemedim.

Bugün o yazıları yeniden açınca, aradan geçen zamanın getirdiği önemli bir fark görüyorum. O gün temsilin gerekli olduğunu savunuyordum. Bugün, o temsilin bir Meclis oylamasındaki belirleyici karşılığını da gösterebiliyorum. Seçmenin verdiği oyun, gerektiğinde nasıl bir ağırlık taşıyabildiği önümüzde duruyor.

Gazetecinin kanaati olabilir. Benim için esas olan, kanaatimi haberin içine saklamadan, açıkça söylemek ve olguları doğru aktarmaktır. Desteklediğim bir partinin yanlışını görmezden gelirsem, kendi sözüme de zarar vermiş olurum. Nitekim DENK’in iç sorunlarını da yazdım; bugün o sayfaları kapatmış değilim.

Bu nedenle, son oylamayı anlatırken rahatım. Ne başkasının başarısını DENK’e mal etmeye ihtiyacım var, ne DENK’in katkısını sırf küçük bir parti olduğu için eksiltmeye.

ELEŞTİRİ BAŞKA KÜÇÜMSEME BAŞKA

9 Ağustos 2025 tarihli analizimde, DENK’in iç mücadelelerini ve geleceğini tartışmıştım. Seçmen güveni, parti içindeki anlaşmazlıklar ve temsil sorumluluğu üzerinde durmuştum. Bir partinin yararlı olmasını istemek, yönetimindeki her davranışa alkış tutmayı gerektirmez.

DENK’i eleştiren herkes için “iradesiz” demem. Seçmenin başka bir partiye inanması, programın bazı maddelerine itiraz etmesi veya yöneticileri yetersiz bulması, en doğal hakkıdır. Fakat hiçbir somut işine bakmadan, yalnız “Bunlardan bir şey olmaz” diye kestirip atmak da siyasi değerlendirme sayılmaz.

İnsanın kendi kararını vermek yerine, güçlü görünenlerin küçümseyici sözlerini tekrarlaması, iradesini de başkasının eline bırakmasıdır. Bunu söylemek için kimseye bağırmaya gerek yok. “Üç kişi ne yapabilir?” diyen dostumuza, tatlı tatlı, “Son oylamanın hesabına birlikte bakalım mı?” diye sorabiliriz.

Siyasetin ilginç tarafı şudur: Uzaktan küçük görülen bir parti, oyuna ihtiyaç duyulduğunda birden ciddiye alınır. Dün kapısından geçmeyenler, bugün görüşmeye gider. Bu durum, o partinin her konuda haklı olduğunu kanıtlamaz. Fakat yok sayma alışkanlığının ne kadar kolay boşa çıkabildiğini gösterir.

Benim ölçüm, bir partinin tabelasının büyüklüğü değil, yaptığı işin karşılığıdır. DENK de bu ölçüyle değerlendirilmeli. İyi yaptığı iş teslim edilmeli, eksik bıraktığı iş sorulmalı. Peşin küçümsemenin yerini, kendi aklımızla verdiğimiz hüküm almalı.

BU KOALİSYON ÇOK YAKINDA DÜŞER DEMİŞTİM

Daha önce yayımladığım değerlendirmede, “Bu koalisyon çok yakında düşer” demiştim. Düşme işi, benim “çok yakında” sözüme pek uymadı, biraz uzadı. Siyaset bu işte! Bazen ortaklar birbirine dayanamaz, ama ayrılığın hesabını yapınca aynı masada biraz daha oturur.

24 Şubat 2026 tarihli “Hollanda’nın yeni azınlık hükümeti umut vermiyor” analizimde de, yapının kırılganlığını ve her önemli karar için dışarıdan destek bulma zorunluluğunu anlatmıştım. Son vergi tartışması, bu sorunun günlük siyasette nasıl bir gerilime dönüşebildiğini gösterdi.

Yukarıda anlattığım vergi anlaşmazlığı, bu kırılganlığın son örneği oldu. İşin siyasi cilvesine bakınız: VVD’li Maliye Bakanı’nın savunduğu vergi planına, kendi partisinin Meclis grubu karşı çıkarken, muhalefetteki DENK kabul oyu verdi. Aynı hükümetin içinde anlaşamayanlar, dışarıdan gelen üç oyun belirleyici olduğu bir sonuçla karşılaştılar.

VVD, kendi açıklamasında hem girişimciler bakımından içerik düzeltmesi, hem de ortaklığın siyasi dengesinde değişiklik istiyor. Jetten ise 13 Kasım’daki basın toplantısında, ilişkileri düzeltmek için görüşmelerin süreceğini ve hükümetin kabul edilen teklifleri Senato’da savunacağını söyledi.

15 Kasım’da bu dosya hazırlanırken, kriz görüşmeleri sürüyordu. Hükümetin düşmüş olduğunu yazamayız. Ama yalnızca görüşmeler devam ediyor diye, güven sorununun çözülmüş olduğunu da söyleyemeyiz.

BUNDAN SONRA HANGİ YOLLAR AÇIK

İlk ihtimal, ortakların yeni çalışma kuralları üzerinde anlaşarak devam etmesi. VVD, kendi seçmenine gösterebileceği bazı güvenceler arayabilir; D66 ve CDA da muhalefetle destek arayışını sürdürebilecekleri bir alan isteyebilir. Böyle bir uzlaşma, hükümete zaman kazandırır. Kalıcı istikrar sağlayıp sağlamadığı ise sonraki bütçe ve yasa görüşmelerinde belli olur.

İkinci ihtimal, hükümetin dışarıdan aldığı desteği daha düzenli bir anlaşmaya bağlamaya çalışmasıdır. Ancak bir partiyi masaya davet etmekle, Meclis’te ve Senato’da güvenilir çoğunluk oluşturmak aynı şey değildir. Ortakların programları, kabul edebilecekleri tavizler ve iki meclisteki oy dağılımı birlikte hesaba katılmalıdır.

Üçüncü ihtimal, anlaşmazlığın büyümesi ve VVD’nin ortaklıktan çekilmesidir. Böyle bir durumda hükümetin geleceği, istifalar ve yeni siyasi temaslar gündeme gelebilir. Seçime gitmek önemli bir olasılıktır, fakat bir ortağın ayrılmasıyla ertesi gün sandık kurulmaz. Önce ortaya çıkan siyasi ve anayasal sürecin nasıl yönetileceği görülür.

Bir de siyasetin çok sevdiği dördüncü yol var: Sonuca bağlanmayan gerilimi, yeni bir toplantı tarihine taşımak. Bu yol, bir süre herkesin kendi tabanına konuşmasına imkân verir. Fakat ülkenin yönetimi bakımından belirsizliği uzatır. Ay sonunu hesaplayan insanın da, her hafta yeni bir koalisyon hesabını izlemeye sabrı sınırlıdır.

Benim değerlendirmem, bu ortaklığın güven sorununun bir basın açıklamasıyla kolayca giderilemeyeceği yönünde. Bununla birlikte, siyasette ayrılmanın bedeli, bazen birlikte kalmanın sıkıntısından daha ağır hesaplanır. Koalisyonun ömrünü uzatan etkenlerden biri bu olabilir. Bir tarih verip kesin düşüş ilan etmek yerine, hangi anlaşmazlıkların giderilip giderilmediğine bakmak daha öğretici.

Bu arada vergi planının Senato aşaması devam edecek. İlk mecliste kazanılan çoğunluk, ikinci mecliste kendiliğinden oluşmuyor. Sonucun vatandaşın hayatına yansıması için, bu sürecin de tamamlanması gerekiyor.

Hollanda’da siyasi tartışma kültüründen bir arşiv karesi. Görsel, 2023 seçim döneminden olup bugünkü koalisyon görüşmelerini göstermemektedir.

DENK İÇİN DE BİR SORUMLULUK SINAVI

DENK’in bundan sonra yapması gereken, bu oylamadaki etkisini seçmenine açık biçimde anlatmak ve verdiği desteğin sonuçlarını izlemek. Hangi değişikliğe neden destek verdi? Son görüşmelerde ne konuşuldu? Faturasını ödeyemeyen insanlar için sözü edilen adımların takvimi ne? Siyasi ağırlığın büyümesi, bu sorulara cevap verme yükünü de büyütür.

Benim geçmişte destek verdiğim temsil anlayışı, tam burada önem kazanıyor. İnsanların sesini Meclis’e taşımak, sonra da o sesin hangi kararda nasıl bir karşılık bulduğunu anlatmak gerekiyor. DENK’in bu haftaki başarısı, bu bakımdan görülebilir bir örnek sunuyor. Devamını getirmek ise partinin kendi sınavı olacak.

DENK’i küçümseyen dostlarıma da, gönül kırmadan şunu söylemek isterim: Bir partiyi sevmeyebilirsiniz. Ama yaptığı işe bakmadan değersiz sayarsanız, kendi değerlendirmenizi de eksik bırakırsınız. Bu ülkede siyasetin yalnız büyük partilerin arasında yürüdüğünü sananlara, son oylama küçük bir hesap dersi verdi.

Üç sandalye, 150 sandalyeli Meclis’in tamamı değildir. Fakat bu defa, o Meclis’te çoğunluğun oluşmasında belirleyici oldu. DENK gerçeği üzerine konuşmaya, buradan başlayabiliriz.…

İlhan KARAÇAY yazdı: