Topluma hizmet sunan kişi ve kuruluşları tanıtmayı, onların hizmetlerini duyurmayı sürdürüyoruz. Bu sayıda yine önemli bir ismi misafir ettik sayfalarımıza. Girişimcilik ruhu gelişmiş milletler arasında Türkler, hatırı sayılır bir yere sahip. Bunu daha ileri bir safhaya taşımak amacıyla hizmet veren Counsell Global Consulting danışmanlarından Ethem Tokgözlü ile hoş bir sohbet gerçekleştirdik. Keyifle okuyacağınızı ve istifade edeceğinizi umduğumuz sohbetimizle

Ethem Bey sizi biraz tanıyabilir miyiz?
Yatırım uzmanı ve danışmanı olarak görev yapmaktayım. Boğaziçi Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Siyaset Bilimi bölümü lisansı VU Amsterdam Uluslararası İşletme Yönetimi bölümü yüksek lisans derecelerine sahibim.
Reel sektör yatırımlarına danışmanlık verdiği işletme öncesi 7 yıl kadar T.C. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ve daha da öncesinde Türk Telekom Grubu Genel Müdürlüğü Yatırımlar Departmanı’nda farklı görevlerde bulundum.
2019 yılından bu yana hem yaşam hem de resmî görev vesilesiyle Hollanda’da yaşıyorum. Şu anda da Türkiye ve Hollanda’da şirket birleşme ve satın almaları (M&A), yeni pazara açılma, iş geliştirme ve büyüme danışmanlığı hizmetlerini Rotterdam merkezli olarak yürütüyorum.

Ethem Bey, kurumunuzu biraz tanıyabilir miyiz, tam olarak neler yapıyorsunuz?
Özellikle Türkiye’den Hollanda’ya Hollanda’dan Türkiye’ye gidecek şirket devralmaları, üretim, imalat tesisleri, AR-GE yatırımları gibi alanlarda faaliyet yürüten şirketlerin; yeni şirketleri satın alarak pazara girmeleri ve pazardaki konumlarını güçlendirmek, büyümek için yapacakları şirket satın almalarına aracılık ediyoruz.
Burada uzmanlarımızla uçtan uca hizmetler sunuyoruz. Yani bir şirket satın alma sürecinin başlangıcından başlayarak, doğru hedefin tesbit edilmesi, adayların kısa liste yapılması, elenerek en uygun adayın belirlenmesi ve müzakere süreçleri, pazarlama, finansal analiz hizmetleri, hukuki risk analizleri, kontrat süreçleri ve değerleme gibi alanları kapsayan bir hizmet sunuluyor. Türkiye’nin farklı bölgelerine yayılmış ama özellikle İstanbul ve Hollanda’da ciddi bir iş ağımız var. Aynı zamanda işbirliği içerisinde olduğumuz ortak kuruluşlarımız da var. Bununla birlikte Türkiye’nin en büyük yerli danışmanlık şirketi Sistem Global danışmanlığın da Hollanda Ülke Koordinatörü olarak bu hizmetleri buradan yürütmenin çabası içerisindeyiz.
Özellikle Türkiye’deki KOBİ’lerin Hollanda’ya açılma süreçlerine destek olmaya çalışıyoruz. Onların şirket kuruluşunu, hukuki, vergi ve muhasebe hizmetlerini de koordine ediyoruz. Doğru hizmet alıp, pazarda başarılı olmaları için destek oluyoruz. Biz, Sistem Global Consulting olarak doğrudan şirket birleşimi ve satın alma alanında hizmet veriyoruz. Bunun yanında sıfırdan yatırım projelerine de destek oluyoruz.
Bir şirket gelip bir tesis kurmak istediğinde, yatırım yerinin bulunması, izin, lisansın alınması, koordine edilmesi ve faaliyete geçmesi sürecini de koordine ediyoruz. Örneğin, bir mühendislik firmasının teknik bir fizibilite yardımına ihtiyacı varsa, ona destek veren uzman bir ekibimiz var. Yani aslında, bir yatırım sürecinde satın alma veya sıfırdan bir yatırım olsun neye ihtiyaç varsa, hem çözüm ortaklarımızla hem de kendi uzman ekibimizle sağlayabiliyoruz.
Türkiye’nin yatırım iklimi şuanda yatırım yapmaya çok müsait. Biz, Hollandalıları da mümkün olduğunca götürmeyi ve yatırım yapmayı da hedefliyoruz. Bu alanda Hollanda’nın payı ihmal edilemeyecek kadar büyük. Daha da büyüyebilir. Son zamanlarda farklı sebeplerle yatırımın ivme kaybettiğini de gözlemliyoruz.
Türkiye ilk tercihler arasında değil. Bunu değiştirmek için de özel girişimlerimiz devam ediyor. Lobicilik yaparak, STK’lar ile ortak çalışma sonucu bir etki oluşturarak ve Türkiye’deki yatırım fırsatlarını doğru kanallara sunmaya çalışarak azalan bu talebi olması gereken seviyeye çıkarmayı hedefliyoruz. Hollandalılara Türkiye hakkında doğru bilgiyi verebilme derdindeyiz. Bu konuda da hem dış temsilciliklerimiz hem STK’lar hem de girişimci dernekler ile irtibat halindeyiz ve onlar da çalışmalarımızı desteklemekteler.

Daha çok kimlerden talep geliyor?
Talebin büyük bir kısmı Türkiye’den geliyor. Türkiye’den, burada iş yapmaya yönelen çok işletme var. Hizmetler sektöründe, sanayi sektöründe doğrudan ticaret, ihracat yapmak isteyenler de zaman zaman bize ulaşıp fikir alıyorlar. Bizler de kendi görev ve uzmanlık alanlarımızda onlara destek oluyoruz.

Her geçen gün anavatan ile bağları zayıflayan neslimizin Türkiye’ye yatırımları konusunda da yönlendirme ve girişimleriniz var mı?
Türkiye Hollandalılar için her zaman yatırım konusunda aday ülkelerden biri. Hollanda’da yaşayan Türk kökenli insanlarımızın Türkiye’ye yatırımları bizi elbette ilgilendiriyor, heyecanlandırıyor ve gereken desteği veriyoruz. Bu yatırırım isteği ve ruhu nesilden nesile değişiyor. 4. Nesil Hollanda’da yetişiyor. Onların da Türkiye ile kopmaz bir bağları var. Ailelerinin hassasiyeti onları bu noktaya taşımış. Bundan sonra da onların birikimlerini Türkiye’de yatırım fırsatına dönüştürerek güçlü bir bağ oluşturabiliriz. Ticaret ve yatırım bağını güçlü tutarsak Hollandalı Türklerin anavatanlarıyla olan ilişkileri de o kadar güçlü ve devamlı olacaktır. Bunun için yerli Hollandalıların da Türkiye’ye yatırımlarını arttırmalıyız ki, bu sürece katkı sunalım.
Gençlerimizin çoğu Hollanda’nın çok uluslu şirketlerinde çalışıyor. Bu ayak izlerini çoğaltırsak, çocuklarımızın dil, kültür avantajıyla o şirketlere yönetici, teknik personel, mühendis veya çalışan olarak gideceklerdir. Burada teknoloji, imalat, hizmet sektörlerinde çok iyi yere gelmiş pek çok iş adamımız var. Baktığımız da onların aile ve kültürel bağları güçlü olmasına rağmen Türkiye ile olan ticari ve yatırım ilişkileri zayıf. Bunun da geçmişte denenmiş ve yaşanmış hayal kırıklıklarından kaynaklandığına inanıyorum. Bizler de iyi örnekleri çoğaltarak bu süreci değiştirebileceğimizi düşünüyorum. Türkiye etkisi hâlâ devam eden bir büyüme sürecinde. Seçimler sonrasında yatırımcılar önlerini biraz daha net gördükleri için, bu büyüme bir ivme kazanacaktır.

Kafamda, tutacağına inandığım bir yatırım projesi var ve bunu Türkiye’de başlatmak istiyorum. Bana nasıl bir yol haritası hazırlayabilirsiniz?
Sıfırdan bir alana yatırım yapılacaksa öncelikle sektörü bir analiz etmemiz gerekiyor. Başlatılmak istenen sektörde bir fizibilite ve pazar araştırması, çalışması yapabiliriz. Bir hizmetler projesi değil de, bu bir imalat, lojistik projesi ise ve aslında fiziken bir kapasite kuracağınız bir proje ise ve karar aşamasını geçmişseniz bir fizibilite çalışmasını ve pazar analizini birlikte yapabiliriz. Sizin önünüze net bir çalışma planı koyarız ve bundan sonraki aşama ise iş planı. Bu üç aşamada da destek olabiliriz.
Masa başı çalışmadan sonra uygulama aşaması başlıyor. Proje için en uygun yer ve lokasyon arayışı başlar. Bulunduktan ve karar verildikten sonra da gerekli izin için müracaatların yapılması gerekiyor. Bir sonraki adım da, gerekli makine, ekipman ve teçhizat gibi teşviklerin başlatılması ve organize edilmesi sürecidir. Devletimiz yatırım projelerinde bölgesine ve sektörüne göre çok ciddi teşvikler sunuyor. Teknik beceri gerektiren bir sektörse, mesela bir makine ve otomotiv sanayisi, bir sağlık endüstri ürünü ile iştigal ediyorsanız zaten çok ciddi teşvikler alıyorsunuz.
Bir sonraki aşamada fabrikanızda ürünlerinizle alakalı Araştırma-Geliştirme (AR-GE) yapmak durumunda kalacaksınız. AR-GE, TÜBİATAK ve ihracat teşvik süreçlerini girişimci ile birlikte yürütebiliriz. Firmanız Türkiye’de faaliyete geçene ve tam kapasiteli çalışana kadar olan bütün aşamalarda yanınızda olacağız. Ondan sonra sürmesi için gerekli olan muhasebe, vergi, hukuki danışmanlık gibi alanlarda da çözüm ortağımız olan Sistem Global Consulting olarak hizmet sunuyoruz. Onlarla bu süreci uçtan uca yönetebiliriz. Önemli olan şu üç sac ayağıdır: 1. Planlama. 2. Hayata geçirme. 3. Sürdürme ve Büyüme. Biz bu üçünde de destek oluyoruz. Bizim içeride uzmanlığımız dışında kalan alanlarda, kalite güvencesine inandığımız çözüm ortaklarımızı devreye sokuyoruz.
Buradan gelen talebi nasıl hayata geçiriyorsak, buradan gelen yatırım talebini de aynı şekilde değerlendiriyoruz.
Satın alma durumunda ise talebin anlaşılması, hedef şirketlerin tesbiti, kısa listesinin yapılması, müzakereler, görüşmeler, değerlemeler ve kontratların yapılması gibi çalışmalar var. Bunlar da bir buçuk yıl kadar süren süreçlerdir. Dolayısıyla projenin planlandığı gibi yürümesi için sabırlı olmak, doğru adımlar atmak gerekiyor. Onlar da tarafımızdan en ciddi bir şekilde koordine edilmektedir. Hollanda’da iş yapmak Türk şirketleri için çok avantajlı. Ancak Türkiye’de de pek çok fırsatın ve avantajın olduğunun da bilinmesini isterim.

Son sözler olarak neler söylemek istersiniz?
Avrupa’da Türk toplumun varlığı çok önemli ve kıymetli. Toplumun en temel ihtiyacı olan iletişim ve sosyalleşme ihtiyacının temelinde basın var. Hollanda’ya ilk geldiğim günden beri yayınlarınızı takip ediyorum. Çok ciddi bir emek ve seviyeli bir yayın politikanız var. Bundan dolayı da değerli hizmetleriniz için teşekkür ediyorum.

Söyleşi: Zeynel Abidin —◄◄ sizleri baş başa bırakıyoruz. Bilgi için Ethem Bey’e e.tokgozlu@counsell.nl adresinden ulaşabilirsiniz…

Ethem Tokgözlü